Panteon Lechicki – wykład

Relacja ze spotkania z etnografem Marcinem Stańczukiem pod tytułem: „Panteon Lechicki”.
Wykład omawia bogów lechickich i ich pozostałości w kulturze po chrystianizacji. Ich obecność w folklorze, w chrześcijaństwie czy nawet w architekturze.

Spotkanie odbyło się 24 października 2015.

Reklamy

Domownik – Domowy demon opiekuńczy

chata-i-posag

W opozycji do większości demonów zamieszkujących: lasy, wodę, niebiosa, a więc dla ówczesnych Słowian – przestrzenie mistyczne, duchy domowe były swojskie i przyjazne. Co więcej odznaczały się pracowitością, zaradnością, a zdarzało się, że miały niebywałą smykałkę do „interesów”. Właściwie nie wiadomo czy opisywać te wspaniałomyślne stworzenia w liczbie mnogiej czy pojedynczej. Wyobrażenia ludów wskazują na wielość postaci pod jakimi ukazuje się domowy demon. Z drugiej strony zawsze chodzi o tę samą istotę, która mości się w przeróżnych zakamarkach chłopskiej chaty, w nocy opiekuje się gospodarstwem i dba o całą rodzinę. Niech to więc będzie jeden duch opiekuńczy, ale w wielu wcieleniach – tak jak cała Słowiańszczyzna – barwna i różnorodna.

Czytaj dalej

Trzygłów, Tryglaw – Panteon

trzyglawTrzygłów (Trygław) jest bóstwem znanym nam przede wszystkim ze źródeł dotyczących obszaru Pomorza i Połabia. Ośrodki jego kultu znajdowały się w Szczecinie, Wolinie oraz Brennie (obecnie Neubrandenburg). O szerokim zasięgu kultu bóstwa może świadczyć nazwa szczytu Triglav w Słowenii. Według relacji kronikarskich kąciny (świątynie) Trzygłowa znajdowały się właśnie na szczycie najwyższych wzniesień w grodzie lub jego okolicy.

Zgodnie z relacją kronikarza Ebona w Szczecinie bóstwo miało swoją świątynię z trzygłowym posągiem. Trzy głowy boga miałyby symbolizować jego władzę nad trzema królestwami – niebem, ziemią i podziemiem. Świętym zwierzęciem Trzygłowa był czarny koń, którego przeprowadzano pomiędzy dziewięcioma włóczniami wbitymi w ziemię, aby poznać przyszły los. Jeżeli koń nie trącił kopytem żadnej włóczni, uznawano to za wróżbę pomyślną.

Niektórzy w imieniu Trzygłowa dopatrują się tabuizowanego epitetu innego boga, najczęściej Welesa .

Ciekawostki

triglavW powiecie gryfickim na Pomorzu Zachodnim znajduje się wieś o nazwie Trzygłów.

W tej samej części Polski, w powiecie białogardzkim, znajduje się gmina Tychowo, a w niej potężny głaz narzutowy Trygław (uznawany obecnie za zabytek przyrody). Służy on obecnie katolikom jako ołtarz polowy, a na jego szczycie w 1874 roku ustawiono krzyż. Zgodnie z miejscowymi legendami nazwa głazu pochodzi od złotego posągu boga, który wolińscy kapłani, uciekający przed nawałą chrystianizmu, ukryli bezpiecznie zakopując go pod tym właśnie głazem.

 

http://pantheion.pl/Feanaro-Trzyglow

Jaryło – Panteon

jaryloJaryło jest bogiem wiosny i wegetacji, uważanym niekiedy za hipostazę Jarowita. Rodzi się wraz z końcem zimy i początkiem wiosny, by umrzeć wraz z nadejściem lata i narodzić się ponownie za rok. W ostatnich dniach czerwca urządzany jest symboliczny pogrzeb Jaryły, w trakcie którego symbolizująca go kukła jest rozrywana bądź chowana w grobie.

W ikonografii Jaryło przedstawiany jest zazwyczaj jako bosy młodzieniec w białej szacie i w wianku na głowie, jadący na koniu, trzymający w lewej ręce kłosy zboża, zaś w prawej – ludzką głowę. Niekiedy – jako że symbolizuje on wszelkie aspekty budzącego się życia – przedstawiano go również w postaci żeńskiej.

Kult Jaryły był najdłużej utrzymującym się pogańskim kultem słowiańskim. Obchody wiosennego święta w dniu 27 kwietnia, w trakcie którego jadący na białym koniu młodzieniec lub dziewczyna odgrywali rolę Jaryły, poświadczone są na Białorusi jeszcze w połowie XIX wieku. Etnografowie zanotowali w 1846 roku wciąż jeszcze wówczas żywą pieśń obrzędową:

Czytaj dalej

Panteon Słowiańskich Bogów

Nikt nie jest pewien, kto był głównym Bogiem Słowian, ponieważ nasi przodkowie przestawiali Jedynego Boga pod wieloma postaciami. Najbardziej „popularnymi” imionami były Perun oraz Świętowit. W związku z tym, iż nazwa Perun pochodzi od pioruna, większość naukowców uznaje właśnie Peruna jako głównego Boga. Tak więc najogólniej powiedzieć można, iż Perun (lub Świętowit) był znany w całej Słowiańszczyźnie niekiedy pod trochę zmienionymi nazwami. Jego posąg istniał m.in. w Kijowie już w 944 roku. W 980 jego wyobrażenie (oraz podobizny innych bogów) ustawił ks. Włodzimierz, jednak zniszczył je po swym chrzcie w 988 r. Sanktuarium Peruna istniało także w okolicy Nowogrodu Wielkiego. W Polsce (acz nie całej) znany był jako Pierun (głównie Małopolska), gdyż zmiękczanie liter G i P było tutaj bardzo powszechne. Gdzie indziej (też w Polsce) nazywano go Pieronem. Czytaj dalej

Bogowie Słowian – Perun

Etymologia nazwy bóstwa stała się przedmiotem intensywnych badań językoznawczych, które ujawniły, że jest to wyraz złożony z rdzenia per- i przyrostka -un, co stanowi nomen agentis, czyli miano osoby sprawującej czynność określoną rdzeniem wyrazu. Według obecnych ustaleń nazwa bóstwa nie została utworzona z wyrazu pospolitego „piorun”, który obecnie zachował się tylko w polszczyźnie. Rdzeń *per- staje się zrozumiały z ogólnosłowiańskiego peri i jego pochodnych, na przykład z wyrazu polskiego prać, piorę, co oznaczało „uderzać”, a przez związanie z kijanką do prania bielizny ograniczyło potem znaczenie do „czyszczenia”. Archaiczne znaczenie wyrazu „prać” jako „bić” pozostało w polszczyźnie mówionej nadal żywe. Stąd więc Perun znaczy tyle, co „ten, co uderza”.
Czytaj dalej