Żmij – skrzydlata istota mityczna


11692542_395241990682657_6684627102976591141_nSkrzydlata istota mityczna, znana niemal w całej Słowiańszczyźnie (głównie na wschodzie i południu), o niezupełnie jasnych cechach i funkcjach. W wierzeniach praindoeuropejskich utożsamiał siły chaosu. Mówiono też, że Żmij to zoomorficzna postać boga zaświatów Welesa, stąd też Żmij miał pilnować wejścia do Wyraju podziemnego bądź też Nawii.

Na Bałkanach przeważały pogłoski o pozytywnym działaniu Żmija: ochrona wód i zasiewów, sprowadzanie życiodajnego deszczu. Krążyły pogłoski, że walczył on ze złymi smokami, należał do sił czystych. Kojarzono go z ognistymi zjawiskami na niebie – meteoryty, komety: „Znamię wężowe pojawiło się na niebiosach”.

Mógł występować pod postaciami różnych ptaków: koguta, żurawia, orła lub też człowieka z małymi skrzydłami pod ramionami, z wężowym ogonem i łuskami. Żmij wchodził w kontakty seksualne z ziemskimi kobietami, czego owocem były dzieci o nadnaturalnych zdolnościach. W południowosłowiańskiej epice bohaterowie często byli uważani za dziecko Żmija.

judin-d0b4d0bed0b1d180d18bd0bdd18f-d0bdd0b8d0bad0b8d182d0b8d187-d0b8-d0b7d0bcd0b5d0b9Wśród Słowian wschodnich Żmij kojarzony był z demonami opiekuńczymi bądź też ze żmiją, wężem, przeciwieństwem bohatera. Walka bohatera ze smokiem była ważną częścią mitu kosmogonicznego. Wśród Rosjan stwór ten był zwany żmiejem i przetrwał on do dziś w takich wyrażeniach jak ‚żmiejowe grody’ i ‚żmiejowe wały’ – forma ochrony ziem ruskich przed koczownikami.

Słowianie zachodni raczej doceniali Żmija, gdyż walczył on ze złymi smokami, które wywoływały klęski żywiołowe. Gdzieniegdzie wierzono, że Żmij jest królem węży i że karze on przestępców. Pisano o nim pieśni i tworzono legendy. Czasem okradał on obcych gospodarzy z pieniędzy, mleka bądź żyta, po to by przekazać je własnemu gospodarzowi.

Etymologicznie swoją nazwę Żmij zawdzięcza żmii. Dawniej ta nazwa występowała w dwóch rodzajach: żmija i żmij. Warto jednak nadmienić, że formy te są wynikiem hiperpoprawności, wiążącej się z unikaniem mazurzenia. Prasłowiańskie formy to *zmьjь oraz *zmьja i wywodzą się one od ziemi, w skutek ewolucji języka żmija została pełzającym gadem, zaś żmij mitycznym potworem. Z czasem nazwa ‚żmij’ została w Polsce całkowicie wyparta przez smoka, żmij jednak przetrwał w niektórych językach słowiańskich: chor. zmej, ros. zmey, ukr. zmiya itd.

Źródło:
J. Strzelczyk, Mity, podania i wierzenia dawnych Słowian.

Obraz – I. Wasniecow, Żmij Gorynycz
A. Rokosz, Smoki, żmije i inne bestyje w: Gniazdo. Rodzima wiara i kultura. Wyd. nr 1(11)/2012 (za wikipedią).

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s