Duch Gór – Bogowie Polscy


Przedstawiając kolejne wyobrażenia bogów nie sposób pominąć dolnośląskiego, a właściwie karkonoskiego Ducha Gór. Postać ta znana i pamiętana do dziś stała się w ostatnich latach wręcz ikoną nie tylko Karkonoszy ale całego pasma Sudetów – gór na pograniczu Polski i Czech. Poniżej ilustracja i wyobrażenie Ducha Gór autorstwa Kazimierza Perkowskiego.

 

Duch Gór to legendarny władca Karkonoszy, tajemniczy wędrowiec wspominany od wieków w legendach polskich (Duch Gór, Karkonosz, Liczyrzepa, Sowiduch), czeskich (Karkonoś, Pan Jan) i nimieckich (Rubezahl). Różni badacze łączą jego postać z takimi bogami północnej Europy jak Cernunnos, Odyn i Świętowit. To na karkonoskim Duchu Gór wzorował się J.R.R. Tolkien tworząc postać czarodzieja Gandalfa.

12_Duch_Gor_Karkonosz

 

W Polsce najbardziej chyba znaną (ale późną) legendą jest ta o porwaniu przez Ducha Gór księżniczki świdnickiej Dobrogniewy. Duch Gór czyni to zamieniony w wicher, niemal wyrywając księżniczkę z ramion jej narzeczonego, raciborskiego księcia Mieszka. Po wielu perypetiach Dobrogniewa nakłania Ducha Gór do liczenia rzepy rosnącej na pobliskim polu, ten zajęty tą czynnością nie zauważa szczęśliwej ucieczki księżniczki. Stąd właśnie ma się brać nieco wstydliwe miano Ducha Gór – Liczyrzepa. Jak zauważają badacze współcześni Liczyrzepa nie jest jednak określeniem do końca poprawnym, mającym brać się ze zbytnio uproszczonego tłumaczenia wariantu niemieckiego Rübezahl.

Faktycznie postać karkonoskiego Ducha Gór pozostaje nadal tajemnicza, a kolejne badania rodzą tak naprawdę więcej znaków zapytania niż odpowiedzi. Tu zaryzykujmy tezę (nieco rozwiniętą poniżej), że mamy do czynienia z dawnym bogiem śląskim i karkonoskim, na którego postać mogły nałożyć się spokrewnione przecież w wymowie wierzenia kolejnych ludów indoeuropejskich, a przebywających na terenie Śląska i Bohemii.

Tutaj więcej o tej fascynującej postaci:

„Legenda Ducha Gór sięga średniowiecza – jej początki wiążą się prawdopodobnie z pogańskim kultem źródeł Łaby. Był on początkowo personifikacją sił przyrody w tym miejscu, związanym z kultem Świętowita, (Swantewita) któremu składano w ofierze czarne koguty. Podczas chrystianizacji usiłowano wykorzenić dawne zwyczaje, zastępując Swantewita świętym Witem (czes. svatý Vit), którego atrybutem stał się w rejonie sudeckim czarny kogut. Opowieści o Duchu Gór wciąż jednak były popularne. Początkowo był on przedstawiany jako zły duch lub demon. Pierwsze znane przedstawienie graficzne postaci Liczyrzepy pochodzi z mapy Śląska autorstwa śląskiego kartografa Martina Helwiga z 1561 roku. Jest to niezwykły stwór, przypominający nieco jelenia stojącego na tylnych nogach, a nieco może nawet gryfa. Posiada rosochate rogi i diabelski ogon, koźle kopyta, w łapach trzyma wysoki, pionowo stojący kij. Ukazany jest z profilu, z paszczą zwróconą w prawą stronę. Ten wizerunek Ducha Gór jest dziś mało znany, choć powoli powraca i uważniejsi turyści pewnie zwracają na ten motyw uwagę (choćby na biletach do Muzeum Karkonoskiego w Jeleniej Górze). O wiele popularniejszy i bardziej znany jest natomiast inny wizerunek Liczyrzepy – starego mężczyzny, podpierającego się kosturem, czasem w ubraniu myśliwego.”

www.karkonosze.ws/liczyrzepa
www.karkonosze.ws/czeskie_zrodla_o_rzepiorze
www.naszesudety.pl
www.karkonoskietajemnice.pl

 

 

The Mountain Spirit is a legendary ruler of the Giant Mountains (pl. Karkonosze, cz. Krkonose), a mysterius wanderer occurring in Polish (Duch Gór, Karkonosz, Liczyrzepa), Czech (Karkonoś, Pan Jan, Dominus Johannes) and German legend (Rubezahl). Various scholars associate him with Nothern Europe’s god like Cernunnes, Odin and Sventevith. J.R.R. Tolkien’s Gandalf was modelled after him.

Humphrey Carpenter in his 1977 biography said that in 1911, when Tolkien was returning to England from his summer vacations spent in Switzerland, he bought several postcards with reproductions of different paintings. Among them was one painted by German artist Madlener – „Der Berggeist” (Polish: Duch Gór, English: Mountain Spirit) – showing an elderly man in a a wide-brimmed hat and a long cloak, sitting on a rock under a pine tree. The man is talking to a fawn which is nuzzling his extended hand. He gives the impression of an empathic person with sense of humor, able to understand other creatures. In the background we can see mountains, high and rocky. Tolkien kept this postcard and much later wrote on the wrapping paper: „Origin of Gandalf”. The rocky mountain painted on the postcard is Śnieżka mountain peak, the heart of Mountain Spirit’s domain. According to the legend Mountain Spirit was Giant Mountain’s ruler. Until this day he is described in the region as the guardian of natural resources and Giant Mountain’s treasures.

Przy okazji bardzo dziękujemy za te i inne tłumaczenia angielskie, a które sporządził dla naszego serwisu Grzegorz Ciecieląg – autor tłumaczeń literackich, w tym powieści, scenariuszy, komiksów i gier komputerowych.

Źródło: http://www.bogowiepolscy.net/galeria.html

 

 

 

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s