Czerwiec – miesiąc


2970034_puszczanskie-poziomkiSzósty miesiąc wg kalendarza gregoriańskiego.

Dlaczego właśnie czerwiec? Najbardziej oczywiste skojarzenie z kolorem czerwonym nie jest w tym przypadku jakieś szczególne złe, jednak pierwotnej motywacji słowotwórczej należy szukać znacznie wcześniej, gdyż kolor czerwony nie zawsze był zwany czerwonym.

Wytłumaczenie jest całkiem przyziemne. Zarówno ‚czerwiec’, jak i ‚czerwony’ są wyprowadzane od czerwia – sympatycznego robaczka, z którego wyrabiano barwnik o kolorze nazwanym później czerwonym. Czerw jest wyprowadzane od rekonstruowanego prasłowiańskiego *čŕvь (larwa owada). Przypuszcza się, że kolor czerwony mógł być wcześniej na ziemiach słowiańskich nazywany krasnym. Przymiotnik ten uległby wówczas znacznemu rozszerzeniu, gdyż obecnie jest on jednym z synonimów słowa ‚piękny’.

Wygląda na to, że czerwony barwnik (tzw. koszenilę) pozyskiwano szczególnie właśnie w tym okresie roku. Odpowiednie osoby zbierały z rośliny zwanej czerwcem trwałym robaczki zwane czerwcem polskim. Wcześniej było to niemożliwe, gdyż samice tego małego stworzonka jaja zaczynają składać dopiero początkiem czerwca. Czasownik ‚czerwić’ jest dziś używany w pszczelarstwie i służy on nazwaniu czynności pszczoły składającej jaja w komórkach plastra (wówczas w plastrach pojawiały się wszakże czerwie).

W staropolszczyźnie czerwiec był nazywany jeszcze czyrwieniem, ugornikiem bądź zokiem. Ugornik wyprowadza się od ugoru, przygotowania pól pod uprawę, zaś zok możemy wytłumaczyć na podstawie skojarzeń ze starobułgarskim zokъ i konikiem polnym. W tym okresie roku koniki polne oraz szarańcza zaczynały się coraz częściej objawiać tu i ówdzie.

Wśród krajów słowiańskich podobnie szósty miesiąc nazywają dziś Czesi (červen), Ukraińcy (Червень, Chervenʹ) oraz Białorusini (чэрвеня, červienia). Nie wyłamali się też Kaszubi ze swoim ‚czerwińc’. Większość pozostałych państw przejęło terminologię łacińską, gdzie Iunius było wyprowadzane od postaci Junony, rzymskiej bogini, żony Jowisza: bułg. юни (yuni), mac. јуни (Juni), ros. июнь (iyun’), serb. јун (jun), słwc. jún, słwń. junij.

Tradycyjnie wyłamali się Chorwaci, gdzie czerwiec jest określany jako ‚lipanj’. Nazwę tę będziemy mogli kojarzyć z naszym późniejszym lipcem. Na uwagę zasługują też używane czasem w językach dolno- i górnołużyckim nazwy ‚smažki’ oraz ‚smažnik’. Czyżby to zwiastun letniego „smażenia się” na słoneczku?

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s