Puste Noce


kasz. pustô noc

10321519_306058689600988_5869832173140045104_oPusta noc to kaszubski obrzęd odbywający się w ostatnią noc przed pogrzebem zmarłego. Jest to dość trudna nazwa do wyjaśnienia, być może miała wyrażać pustkę po stracie bliskiej osoby. Według wierzeń ludowych puste noce to czas wielkiej i niezgłębionej tajemnicy. Prawdopodobnie przymiotnik pusty oznacza tyle, co: cichy, pozostawiony samemu sobie. Warto pamiętać, że do dnia pogrzebu obowiązywał zakaz wykonywania wszelakich „hałaśliwych” prac. Staropolskie pusty oznaczało także: opuszczony, pozbawiony pomocy i zapomniany. Takiemu zapomnieniu o duszy i jej osamotnieniu zapobiegano przez sprawowanie obrzędu pustych noc. Dawniej takie spotkania odbywały się nad trumną zmarłego, która wystawiana była w domu. Zwyczaj był żywy na terenie całej wspólnoty bałtosłowiańskiej, ale z czasem zapomniano o nim na większej części wspomnianego obszaru. Jeszcze w XIX wieku czuwano przez kilka nocy przed pogrzebem, a w ostatnią do samego rana. Obecnie to czuwanie zaledwie kilkugodzinne, przed samym pogrzebem.

Uczestnicy spotkania najpierw przychodzili, zazwyczaj tłumnie na różaniec. We wnętrzu pomieszczenia musiał być ustawiony krucyfiks i zapalone świece. Wszystkie stoły przykryte były białymi obrusami, co oznaczało, że będzie odbywała się pusta noc. Warto zaznaczyć, że w obrzędzie pustych nocy brali udział tylko i wyłącznie mężczyźni. Przez całą noc śpiewano pieśni. Pojedyncza pieśń wykonywana jest od kilku do kilkunastu minut, gdyż każda ma co najmniej kilka, a nawet kilkanaście zwrotek. Jedna z bardziej znanych – Za starosty Marcyjana ma aż 56 strofek.W czasie przerw w śpiewie na stole pojawia się kawa (szczególnie lubiany na Kaszubach napój), a także ciasta i kanapki przygotowane wcześniej przez domowników. Śpiewowi przewodzi śpiewak, który para się tym niemalże zawodowo, oczywiście musi być mężczyzną. Często jest to zajęcie dziedziczone po ojcu lub dziadku. Czasem można napotkać całe grupy śpiewaków, które śpiewają naprzemiennie jako chóry. Ważny jest donośny, mocny głos, gdyż śpiewa się kilka godzin, a śpiew musi być głośny.

Puste noce nie odbywają się bezcelowo, gdyż powtarzalny i monotonny śpiew przynosił ulgę uczestnikom po zmarłej osobie. Dla dawnych wykonawców pieśni śpiew i szukanie w nim ukojenia były konwencjonalnym zachowaniem wobec śmierci. Wydarzenie pełni też funkcję integrującą lokalną społeczność. Mieszkańcy dobrze wiedzą, kto się na pustej nocy zjawił, a kogo zabrakło. To moment umacniający więzi solidarności wśród mieszkańców. Wyjaśnienie nieobecności może stać się źródłem domysłów i plotek. Mieszkańcy przekonani są, że kto śpiewa, dwa razy się modli. Ludzie uzasadniają również, że śpiewają, bo tak było zawsze. Ważna jest dla nich kontynuacja tradycji. Pusta noc stanowi też możliwość pożegnania się ze zmarłym szczególnie dla tych, których zabraknie na pogrzebie. Według wierzeń ludowych do pogrzebu zmarły stale przebywa w okolicy swojego domostwa. Można więc wówczas najwięcej dla niego zrobić, najwięcej też wymodlić. Zmarły niewłaściwie pożegnany może powracać do rodziny i znajomych, ukazywać się im pod postacią istoty zwanej wieszczi albo òpi. Modlitwa za zmarłego zabezpiecza spokój żywych.

Źródła: B. Ogrodowska, Polskie tradycje i obyczaje rodzinne.
J. Perszon, Na brzegu życia i śmierci. Zwyczaje, obrzędy oraz wierzenia pogrzebowe i zaduszkowe na Kaszubach.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s