Mokosz


Bogini z panteonu słowiańskiego, opiekunka deszczowej pogody.

Zakres działalności Mokoszy zdaniem badaczy był naprawdę szeroki. Bogini ta była odpowiedzialna za ziemię, wodę, deszcz, kobiety, płodność, seksualność, tkactwo oraz owce. Spekulowano też, że pomiędzy tymi zajęciami, Mokosz była dodatkowo partnerką samego Peruna.

Pierwotnie nazwę Mokosz wywodzono od demona Mokszy (hinduizm), jednak dziś przyjęło się uważać inaczej. Chcąc objaśnić nazwę bogini, sięga się do dwóch innych wyrazów związanych ze starożytnymi Indiami: makha (szlachetny, bogaty) oraz meksha (wyzwolenie, śmierć, mrok, sok roślinny). Nieprzypadkowe również wydają się związki z prasłowiańskim rdzeniem mok-, z którego wywodzą się polskie czasowniki – moknąć i moczyć.

Kult Mokoszy znacznie silniejszy był wśród Słowian Wschodnich – świadczy o tym fakt, że tamtych terenach możemy dziś odnaleźć więcej nazw miejscowych związanych z Mokoszą (np. Mokszany, Moksza, Mokuszów), na innych słowiańskich ziemiach inspiracje Mokoszą są sporadyczne i niepewne.

A. Gieysztor łączy Mokosz z kultem wilgotnej ziemi. Wbrew pozorom droga od tego do sfery płodności nie jest tak daleka – dawne społeczeństwo rolnicze pojmowało właśnie orkę jako akt płciowy wobec ziemi, a urodzajną glebę kojarzyli z płodną kobietą. Moszyński przywołuje mit ze środkowego Polesia, wedle którego nie wypada ranić ziemi w czasie wiosny, gdyż jest ona „brzemienna” – wypuszcza żyto, kwiaty i wszelką trawę. Z tego względu w tym czasie powstrzymywano się od wbijania kołów i ogrodzenia, zabraniano również dzieciom uderzania ziemi kijem, a upadek bądź splunięcie na ziemię musiały wiązać się koniecznie z jej przeprosinami.

Mokosz z biegiem czasu straciła na swym znaczeniu. Dziś przetrwała wyłącznie w folklorze wschodniosłowiańskim, gdzie pełni funkcję ducha domowego – postaci kobiecej z dużą głową, przędącej wełnę i strzygącej owce. Składano jej ofiary z żywności i kłębka wełny. Przekazy ludowe również łączą ją ze sferą seksualności.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s