Zwierzęta – Tur


10981297_349855448554645_1978165016341193025_oTur to wymarły gatunek dzikiego byka, jest przodkiem bydła domowego. Tur należał do rodziny zwierząt krętorogich i jeszcze 400 lat temu zamieszkiwał tereny Europy, Azji i Afryki. Zwierzęta zachwycały swym rozmiarem, gdyż szacuje się, że dorosły samiec miał długość tułowia około 3,2m a jego wysokość w kłębie osiągała 1,9m. Dorodne, zdrowe osobniki mogły ważyć nawet tonę. Co nie dziwi, samice bywały znacznie mniejsze. Tur znany był z rogów skierowanych w bok i ku przodowi, sięgały u byków prawie 80cm, a u krów 55cm.


O dawnym rozprzestrzenieniu tura w Polsce i innych krajach słowiańskich świadczą przede wszystkim nazwy miejscowe, w Polsce m.in.: Tur, Turów, Turwia, Turka, na Słowacji: Turá, Turá Luka, na dawnej Rusi Kijowskiej: Turov, Turovo, Turovskoe, Turovka, Tur’ja.

Słowo tur występuje w większości języków słowiańskich. Po raz pierwszy zapisano staro-cerkiewno-słowiańskie turъ ‘tauros’ w Kodeksie Supraskim z XI wieku, Słownik staropolski notuje słowo tur po raz pierwszy w 1298 roku, znany był już wówczas żeński odpowiednik tura, czyli turzyca. W XV wieku zanotowano wyraz turznik, którego używano dla określenia strzały lub oszczepu przy pomocy którego polowano na tura.

W dawnych czasach tur uchodził za zwierzę święte. W szlacheckiej Polsce turze rogi można było spotkać w herbach. Bohaterowie ruskich bylin (ludowych pieśni opiewających czyny bohaterów) pili z ogromnych turzych rogów oprawionych w złoto.
Nadzwyczajne właściwości przypisywano poszczególnym częściom ciała tura. W tekstach z XVII wieku możemy przeczytać: „I tak w Polsce i na Litwie, gdzie tur żył najdłużej, sądzono, że kędzierzawa sierść z jego czoła między rogami, a także rzemienie (pod warunkiem, że będą wycięte z żywego, jeszcz nie nie dobitego zwierzęcia) posiadają jakoby własności spowodowania lekkiego porodu u kobiet, które się nimi podpasywały”. W Polsce ta kędzierzawa sierść posiadała nawet własną nazwę: turzy wicher.

U Słowian tur był bez wątpliwości zwierzęciem totemicznym. Wierzono, że to od niego zależy przyrost na polu, jak i w rodzinie. W późniejszych wiekach stał się obiektem królewskich i książęcych łowów. Ostatni tur został zabity w 1627 roku w Puszczy Jaktorowskiej, jednak pamieć o tych „królach lasów” przechowywana jest do dziś. W niektórych wsiach i współcześnie kolędnicy praktykują obchody z turoniem w okresie świąt Bożego Narodzenia.

U Słowian była jednak inna starożytna uroczystość związana z kultem tura. Historyk i jeden z pierwszych polskich etnografów Żegota Pauli wspomina o tzw. gaiku, majówce, czy turzycach obchodzonych zwykle w okresie obecnych Zielonych Świątek. Jest to oczywiste nawiązanie do pogańskiego obrzędu Stado, obchodzonego w Polsce jeszcze w XV wieku. Jan Długosz pisał, że ludzie: „w podnieceniu i rozjątrzeniu umysłu odprawiają igrzyska, skłonni do rozpusty, gnuśności i pijatyki”. Uczestnicy uroczystości wznosili okrzyki, ale nie rozmawiali ze sobą. Karol Potkański tłumaczył to tym, że uczestnicy milczeli wobec duchownych. Jednak mogło to być milczenie sakralne, magiczne, przejęte od przodków, kiedy to nad ziemiami polskimi władzy nie sprawował jeszcze Kościół rzymski. Do dzisiaj w potocznym języku słowackim używa się słowa Turice na Zielone Świątki. W Slover’e russkich sueverij z XVIII wieku czytamy o Zielonych Świątkach: „Ten dzień i jeszcze trzy następujące po nim dawni Słowianie święcili dla boga Tura, a przy tym włączali tutaj wszystkie akty miłosne w cześć i na ofiarę demonowi Turowi”. Należy pamiętać, że Stado to święto związane z kultem płodności.

Czasem przypisywano turom cechy demoniczne. W ruskich bylinach pojawia się wieszcza turzyca o złotych rogach, przepowiadające upadek Kijowa. Dawniej złota barwa cechowała bóstwa i demony.

W dawnym folklorze rosyjskim tur to także bohater, junak. W Polsce znane było porównanie chłop jak tur, czyli krzepki, silny, posiadający dużo sił witalnych. Dla naszych przodków tur był symbolem urodzaju, płodności i siły.

Reklamy

1 komentarz do “Zwierzęta – Tur

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s