Jajko u Słowian


Wielkanocne pisanki mają swoją genezę w starosłowiańskich, pogańskich kultach. Jajko było powszechnym darem wotywnym składanym bogom, a także symbolem świąt słowiańskich. Jajo było traktowano jako medium w kontaktach z duchami i bogami. Symbolizowało ono początek wszechświata, życie, elipsę słoneczną, witalność i długie życie. Według perskiego mitu o stworzeniu świata, obecnego w mitologii słowiańskiej ze złotego ,słonecznego jajka narodził się bóg najwyższy. Zgodnie z podaniami, świat ma kształt jaja i stoi na kurzej stópce.

Dekorowanie jaj miało specjalne miejsce w obrzędowości słowiańskiej. Sposoby dekorowania pisanek można podzielić na dwie kategorie:
1. symbole odnoszące się do kosmicznych sił i mocy przyrody;
2. symbole zaklinające, odnoszące się bezpośrednio do kultu bogini (boga) losu i wyroków nieba
– Mokoszy-Makosza (Baby Jagi), lub lecznicze (Jagodowa Baba – Chorzyca).

Na motywy odnoszące się do kosmicznych sił przyrody składają się symbole kosmiczne, solarne, oraz personifikujące prawa, siły przyrody i jej atrybuty.

Popularnym motywem zdobniczym był romb. Romb symbolizuje jajo, przez co oznacza to samo, co jajo, czyli: życie, Drzewo Życia, witalność. Kształt rombu to elipsa po której słońce kroczy przez cały rok. Słowiańskie symbole kalendarza wpisywane były w romb. Po przedłużeniu rombu otrzymujemy podstawowy słowiański symbol solarnym, jakim jest słońce (przedłużone proste to promienie słoneczne).

Druga grupa dekoracyjna to motywy kultu bóstwa Makoszy. Do niej należą postacie Makosza lub Makoszy, Baby Jagi, Losu i Wiergu. Od Makoszy pochodzi mąka, jest to też ten, który przepowiada, ale również plącze i przeplata. Makosze pokazywali ludziom ich los w sposób niejednoznaczny i powikłany. Słowianie wierzyli, że bogowie wyplatają Baję, czyli los prawdziwy. Ludność nie mająca wglądu w sprawy boskie plotła i fantazjowała, tworząc bajki. Makosze byli w stanie odmienić ludzki los. To oni sprawowali opiekę nad pająkami, które są mistrzami w przędzeniu nici. Pająk Mokrzak miał spoczywać na piersi Makosza i z jego polecenia odbierał lub przywracał życie, sprowadzał szczęście lub nieszczęście na człowieka. Ludowe wyplatanie ozdobnych pająków z malowanego suszu, oprócz funkcji estetycznej, miało również funkcję magicznego zaklinania rzeczywistości, przypodobania się Makoszy. Baba Jaga – Makosza miała mieszkać w świątyni na kurzej stopie. Stąd u Słowian występował przesąd, że zły los można odwrócić, kreśląc w powietrzu kręgi kurzą łapką.

Powszechnym elementem dekoracyjnym u Słowian była kaczka jako podstawowy ptak wodny, bliski pasterzom. Jej coroczne przyloty i odloty wyznaczały najdawniejszą formę prymitywnego kalendarza. Następnie powstała legenda o złotej kaczce mówiąca, że: „wśród bogactw rodu Gaschinów, władających niegdyś toszeckim zamkiem, wśród licznych skarbów przez nich posiadanych wymienia się kaczkę, całą ze złota, siedzącą na dwunastu szczerozłotych jajkach wypełnionych dukatami. Taki oto prezent miał podarować hrabia Joachim von Gaschin swojej świeżo poślubionej żonie Gizeli, hrabiance z Kotliszowic. Było to wiosną 1811 roku. Hrabia wyjechał w interesach, żona spała w sypialni. U jej głowy na łóżku siedziała złota kaczka. Nagle na zamku wybuchł straszliwy pożar. Ogień ogarniał komnatę po komnacie. Zbudzona ze snu Gizela porwała kaczkę i tajnym korytarzem zbiegła do lochów. Tajemne przejście się zawaliło, a hrabina zabłądziła. Długo błąkała się po ciemnych piwnicach, wreszcie zmarła z wycieńczenia i głodu. Do dziś nikt nie odnalazł też złotej kaczki. Podobno pływa w podziemnym jeziorze, które powstało z łez Gizeli, a odnaleźć może ją tylko osoba urodzona w niedzielę, która na poszukiwania wybierze pierwszy dzień Świąt Wielkanocnych”.

Źródło: Dobrosław Wierzbowski, „Dekoracje starosłowiańskich pisanek, ich symbolika i znaczenie”.

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s