Miesiąc – Luty


62332_196240527249472_424069143_n
Drugi miesiąc w roku według kalendarza gregoriańskiego. Dlaczego miesiąc ten Polacy zwykli nazywać właśnie lutym?

Tym razem odpowiedź jest prosta i jednoznaczna. Przymiotnik ‚luty’ znaczył dawniej po prostu ‚srogi, okrutny, nieprzyjemny’ bądź też wtórnie ‚zimny, mroźny’. Nasi przodkowie mogli się zatem spotkać z lutym mrozem bądź lutym władcą. Drugi miesiąc roku za sprawą srogo dającej się we znaki wówczas zimy stał się z czasem lutym.

Zadziwiające są dalsze dzieje tego przymiotnika w języku polskim, gdyż obok niego funkcjonował także rzeczownik lutość – okrutność, który z czasem przeobraził się w to, co dziś zowiemy litością. Ta biegunowa zmiana znaczenia jest zaskakująca, jednak nie takie cuda już się w języku działy.

Nim Polacy zaczęli zwać luty lutym, funkcjonowały nazwy ‚strąpacz’ oraz ‚sieczeń’. Etymologia tych dwóch archaizmów również wiązała się z mrozem – od strzępiącego szronu bądź siekącego mrozu. Gwarowymi nazwami lutego są ‚gromnicznik’ (Podhale, Kaszuby) – od Matki Boskiej Gromniczej (Boginii Dziewanna), oraz ‚mięsopustnik’ (Podhale).

Wśród słowiańskich nazw lutego najciekawszą jest chyba chorwacka ‚veljača’, która wywołuje spór etymologów. Wiązać się ona może ze zmiennością (pogody), wielkością (coraz dłuższymi dniami) bądź świętowaniem zabaw karnawałowych. Przymiotnik luty stał się nazwą miesiąca także dla Białorusinów i Ukraińców. Rodzimą nazwę miesięca utworzyli Czesi – ‚únor’ od pękających w tym miesiącu lodów na rzekach.

Serbowie, Rosjanie, Słowacy, Bułgarzy, Macedończycy, Słoweńcy i Bośniacy dali się poddać ogólnoeuropejskiej tendencji przejmowania nomenklatury łacińsko-greckiej. Nazwę ‚Februarius’ można kojarzyć z łacińskim czasownikiem ‚februare’ – czyścić. Skąd to skojarzenie? W kalendarzu rzymskim luty był ostatnim miesiącem, przeznaczonym na obrzędy oczyszczające.

15_Marzanna - BogowiePolscy.net

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s