Grudzień – miesiące


Dwunasty miesiąc wg kalendarza gregoriańskiego.
10419986_317195518487305_6188653466817920603_nDlaczego miesiąc ten nazywamy właśnie grudniem? Cóż, o tej porze mrozy się już zauważalnie wzmagają, a co za tym idzie – ziemia staje się coraz bardziej zmarznięta, przez co tworzą się z niej charakterystyczne grudy. Dawniej istniał nawet taki przymiotnik jak ‚grudny’, który oznaczał właśnie ‚pokryty grudami’. W słynnych pamiętnikach Jan Chryzostoma Paska były obecne właśnie uskarżania na „złe, okrutnie grudne drogi”.

Chcąc zrekonstruować prasłowiańską nazwę tego miesiąca, odpowiednią formą byłby *grudьńь. Podobną nazwę możemy odnaleźć u Ukraińców (грудень – hrudenʹ). Nazwa ta jest również zbliżona do formy używanej przez Litwinów, gdzie miesiąc ten zowie się ‚gruodis’.

Wśród innych ciekawych nazw słowiańskich na uwagę zasługują Białorusini, Czesi i Chorwaci. Białoruska nazwa tego miesiąca ma oczywistą etymologię – grudzień dla Białorusinów to śniežnia (снежань). Określenia czeskie i chorwackie są ze sobą tożsame (kolejno: prosinec i prosinac) i mają nie do końca jasną etymologię. Kto lubi proste uzasadnienia, temu nazwy te kojarzą z proszeniem (święta to w końcu okres wzmożonego błagania) bądź też prosiakiem (na święta wypada ubić trochę zwierząt). Bardziej prawdopodobne jest jednak to, że nazwy te mają związek ze zjawiskiem atmosferycznym – nieśmiałym przebłyskiwaniem słońca, które przebijając się przez chmury, odbija się od śniegu i rozświetla otoczenie (por. czes. ‚prosiněti’). Nazwę tę można kojarzyć z czasownikiem ‚sijać’ – ‚jaśnieć’.

Jakich innych wyrazów używali Polacy, nim ‚grudzień’ stał się jedyną obowiązującą nazwą? Popularna była niegdyś nazwa ‚prosień lub ‚prosinec”, którą należy kojarzyć z określeniami czeskimi i chorwackimi. Na staropolskie słownictwo miał też wpływ kalendarz liturgiczny, stąd też miesiąc ten był również określany jako ‚jadwent’ bądź ‚jadwient’ (od Adwentu). Na uwagę zasługuje również nazwa ‚gódnik’, która jest do dzisiaj używana przez Kaszubów. Brzmi ona bardzo podobnie do grudnia, jednak etymologicznie należy łączyć ją nie z grudą, a Godami, dokładniej – Szczodrymi Godami, dzięki którym świętujemy właśnie końcem grudnia.

Pozostałe kraje słowiańskie przejęły terminologię łacińską – bułg. dekemvri, serb. decembar, słow. december. Łacińska nazwa December oznacza po prostu ‚dziesiąty miesiąc’. Cóż, cieszmy się po raz kolejny tym, że Polakom udało się zachować o wiele ciekawsze, rodzime nazewnictwo.

Źródło:

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s