Skarbnik – duchy górnictwa


1441267_172785902928268_677788621_n
SKARBNIK, inne nazwy: Pustecki (Śląsk Cieszyski), Śrebnik, Skarbownik, Szarlej (Bytom), Zabrzeski, Matusz, Wojtek, Jędra, On.

Nazwa skarbnik występuje na etnicznie polskich obszarach górnictwa. Pierwotnie człon ‚skarb’ kojarzony był z troską i opieką.

Słowiański duch zamieszkujący podziemia (głównie kopalnie), strzegący naturalnych zasobów ziemi i jej skarbów. W postaci tej zespolono dawne dobre i złe duchy kopalń, skarbnik to duchowy władca kopalni, włada on podziemną krainą górników zmarłych w czasie pracy. Jest on złośliwy, mściwy i zawzięty, zwłaszcza względem osób, które zakłócają spokój kopalni, ts. ludzie nieuczciwi, leniwi, unikający obowiązków, przeklinający swoją pracę. Potrafi jednak docenić ludzi dobrych, oddanych swojej pracy.

Czasem skarbnik może przestrzec górników przed tąpnięciem, zalaniem, pożarem bądź innymi zagrożeniami. Może również nawiązywać więzy przyjaźni z samotnymi górnikami, z czego znajomość ta mogła mieć skutki śmiertelne dla wyprowadzonego w głąb kopalnianego labiryntu górnika.

Skarbnik najczęściej był wyobrażany pod postacią starca z długą siwą brodą odzianego w lnianą „płótnicę” przepasaną „cumą”. Czasem trzymał akcesoria górnicze. Przypisywano mu też inne postacie: sztygar, mysz, czarny pies, czarny kot, koza, żaba itd. Górnik, kiedy zobaczy te zwierzęta w kopalni, powinien poczuć się ostrzeżony. Czasem jednak skarbnik pozostawał niewidoczny, wówczas dawał on znać o swojej obecności poprzez stukanie.

Pochodzenie tego demona jest bliżej nieznane, czasem wyprowadzane jest ono od pokutującego człowieka, który za życia był bardzo bogaty i równocześnie bardzo skąpy. Inne tłumaczenia mówiły po prostu, że to istota pochodzenia diabelskiego.

Zdjęcie – kopalnia Guido w Zabrzu

Źródło:
L. Pełka, Polska demonologia ludowa.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s