Bogowie Słowian – Perun


Etymologia nazwy bóstwa stała się przedmiotem intensywnych badań językoznawczych, które ujawniły, że jest to wyraz złożony z rdzenia per- i przyrostka -un, co stanowi nomen agentis, czyli miano osoby sprawującej czynność określoną rdzeniem wyrazu. Według obecnych ustaleń nazwa bóstwa nie została utworzona z wyrazu pospolitego „piorun”, który obecnie zachował się tylko w polszczyźnie. Rdzeń *per- staje się zrozumiały z ogólnosłowiańskiego peri i jego pochodnych, na przykład z wyrazu polskiego prać, piorę, co oznaczało „uderzać”, a przez związanie z kijanką do prania bielizny ograniczyło potem znaczenie do „czyszczenia”. Archaiczne znaczenie wyrazu „prać” jako „bić” pozostało w polszczyźnie mówionej nadal żywe. Stąd więc Perun znaczy tyle, co „ten, co uderza”.

Zauważono, że ludy bałtyjskie czciły podobne bóstwo, nazywając je po litewsku Perkitnas, po staroprusku Parcuns, po łotewsku Perkuons (Perkom), a więc z rdzeniem nieco rożnym, mianowicie *perk”‚~. W dalszych badaniach wykryto trzeci rdzeń podobny: *perg-, ktory także okazał się pomocą w śledzeniu genealogii wyrazow i pojęć religijnych zagłębionych w dalekiej przeszłości indoeuropejskiej. Należy przyjąć, że postać *per- (a więc bez -k) charakteryzuje języki słowiańskie, które znały też formę *perg- w obrębie tego samego szerokiego pola znaczeń, gdzie obok bóstw odnajdujemy w licznych językach indoeuropejskich „piorun”, „kamień”, „górę”, „las”, „dąb”. To pole semantyczne obejmuje zjawiska na pozór rożne, lecz ściśle wzajemnie powiązane w porządku mitologicznym. Rdzeń *perk”‚- przynosi serię wysoce interesującą w której występują łac. ąuercus -„dąb”, celt. herkos – „dąbrowa”, goc. fairguni – „wzgórze pokryte dąbrową”, co ma analogię celtycką — Hercynia silvan. Z drugiej strony, w kulturze ludowej Bałtów jeszcze w wieku XVII czczono dąb jako drzewo bóstwa piorunowego, Perkuna; na Litwie i Łotwie znano dęby Perkuna i Perkona. Według wierzeń słowiańskich, ale także bałtyckich uderzenie pioruna sakralizowało dotknięty nim przedmiot. Drzewom i wzgórzom, gdzie następowały wyładowania atmosferyczne, przypisywano właściwości lecznicze.

Słowianie południowi znali zarówno Peruna, jak i jego towarzyszkę o imieniu Perperuna. O kulcie tego bóstwa świadczą m. in nazwy topograficzne. Uwagę zwraca wzgórze Perun, które leży u wschodnich wybrzeży Istrii. Nazwa miejsca na jego zboczu – Trebiśća – prowadzi do obrzędów słowiańskich, w których termin trzeba rozumiany jako „ofiara” został poświadczony w tym znaczeniu już w roku 785. Osadnictwo słowiańskie Istrii wolno datować najpóźniej na początek wieku VIII.

O czci oddawanej Perunowi w Nowogrodzie Wielkim dowiadujemy się sporo dzięki wykopaliskom. W miejscu zwanym Perynią według Trzeciego latopisu nowogrodzkiego znajdowało się wzgórze poświęcone Perunowi. Z woli księcia biskup Jakim-Joachim w roku 988 kazał tu „zniszczyć miejsce święte [w oryginale: trebiśća] i posiec Peruna, który w Nowogrodzie Wielkim wznosił się na Peryni, i związawszy sznurami wleczono go po błocie, bijąc go batami i popychając, i wrzucili go do Wołchowa, i zakazał Jakim, aby nikt go nie przyjmował. Szedł zaś rano nad rzekę podgrodzianin, chcąc garnki wieźć do miasta, a to Perun przypłynął do brzegu. Odepchnął on go kijem: ‚Ty – powiedział- Peruszycu [w oryginale: Peruśice] do sytości jadłeś i piłeś, a teraz popłyń precz, płyń ze świata, potworo’”. Wykopaliska Valentina V. Sedova ujawniły w roku 1953 w tym miejscu, odległym o cztery kilometry od miasta, u wypływu Wołchowa z jeziora llmeń, okrągły kamień z rysunkiem czteroliścia, otoczony rowem zamykającym krąg o średnicy 33 m. Pośrodku znajdowały się ślady kamiennego czworokątnego słupa, który archeolodzy są skłonni interpretować jako ślad posągu. Jeszcze w XIX wieku żeglarze, mijając to miejsce, rzucali drobną ofiarę do wód jeziora.

A. Gieysztor – Mitologia Słowian
A. Bruckner – Mitologia słowiańska i polska.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s